Blogi’39

WSPOMNIEŃ CIĄG DALSZY

Promocja książki „Wrzesień 1939. Wspomnienia uczniów wadowickiego gimnazjum i liceum” zakończyła pierwszy etap projektu „Blogi’39. Śladami historii ze szkolnych zeszytów”. Obecnie przystępujemy do kolejnej części naszego przedsięwzięcia a jest nią zebranie informacji o okupacyjnych i powojennych losach autorów wypracowań. W związku z tym zwracamy się do wszystkich, którzy dysponują wiedzą na temat dalszej historii uczniów, z prośbą o kontakt z Muzeum Miejskim w Wadowicach (tel.: (033) 873 81 00, mail: muzeum@wck.wadowice.pl).

Publikacja jest dostępna w cenie 20,00 zł w Muzeum Miejskim, Informacji Turystycznej, Wadowickim Centrum Kultury oraz w wadowickich księgarniach.

„WRZESIEŃ 1939. WSPOMNIENIA UCZNIÓW WADOWICKIEGO GIMNAZJUM I LICEUM” – PROMOCJA KSIĄŻKI

26 listopada 2009 r. o godzinie 17.00, w Wadowickim Centrum Kultury (ul. Teatralna 1) będzie miała miejsce oficjalna promocja naszej najnowszej publikacji – „Wrzesień 1939. Wspomnienia uczniów wadowickiego gimnazjum i liceum”. Książka jest efektem trwającego od czerwca projektu „Blogi’39. Śladami historii ze szkolnych zeszytów”, współfinansowanego przez Województwo Małopolskie i Małopolski Instytut Kultury w Krakowie.

Impulsem dla projektu stało się odnalezienie w kwietniu 2009 r., w archiwum parafialnym w Wadowicach oprawionego introligatorsko zeszytu formatu A5, zawierającego 125 wypracowań pisanych przez uczniów „na gorąco” w październiku 1939 r., a będących wspomnieniem kampanii wrześniowej.

Na liczącą 264 strony publikację złożyły się wspomnienia wadowickich gimnazjalistów ułożone w porządku występowania w zbiorze poprzedzone alfabetycznym indeksem autorów oraz historycznym wstępem napisany przez dr Teodora Gąsiorowskiego z krakowskiego oddziału IPN. Poszczególne teksty opatrzone zostały przypisami.

Konkurs historyczno - plastyczny rozstrzygnięty!!!

Dnia 23 października 2009 r., nastąpiło rozstrzygnięcie konkursu historyczno – plastycznego pt.: “Moje przeżycia wojenne”. Jury w składzie: Elżbieta Kuźniar – artysta plastyk z Krakowa, Agnieszka Matuła – artysta plastyk z Wadowic i Aneta Stuglik – artysta plastyk z Andrychowa, po obejrzeniu prac 55 uczestników, nagrodziła 4 z nich oraz przyznała 7 wyróżnień.

I miejsce:

Daria Gąsiorowska – Ognisko Pracy Pozaszkolnej w Wadowicach

II miejsce:

Justyna Rogóż – Szkoła Podstawowa nr 1 w Spytkowicach

III miejsce:

Iwona Krzykawska – Gimnazjum nr 2 w Choczni

Wyróżnienie:

Remigiusz Grzybowski – Ognisko Pracy Pozaszkolnej w Wadowicach

Ponadto jury postanowiło wyróżnić, kwalifikując prace do publikacji w postaci ilustracji do wydanych wspomnień, następujące osoby:

Aleksandra Wicher – Szkoła Podstawowa nr 1 w Wadowicach

Kamila Woźniak – Ognisko Pracy Pozaszkolnej w Wadowicach

Jakub Sumera – Szkoła Podstawowa nr 1 w Wadowicach

Julia Książek – Zespół Szkół w Ponikwi

Nikodem Sienkiewicz – Zespół Szkół w Ponikwi

Natalia Smolarska – Szkoła Podstawowa nr 1 w Wadowicach

Dominika Wiktor – Szkoła Podstawowa nr 1 w Wadowicach

W ramach projektu “Blogi’39. Śladami historii ze szkolnych zeszytów” Muzeum Miejskie realizuje warsztaty dla dzieci i młodzieży, oparte na wspomnieniach wadowickich gimnazjalistów.

W ofercie dla uczniów szkół podstawowych są zajęcia “Życie w okupowanych Wadowicach” - wśród zadań, które uczestnicy mają do wykonania, są m. in.: rozszyfrowywanie zdań,  zorganizowanie szpitala polowego a także zapoznanie się z tajnikami kamuflażu.

Dla gimnazjalistów Muzeum Miejskie proponuje rozegranie historycznej gry planszowej pt.: “Wadowice’39 - Exodus”. Gracze wcielają się w rolę przedwojennych rodzin, które stają w obliczu wielkiego zagrożenia - wojny. Scenariusz gry został opracowany w oparciu o wypracowania gimnazjalne a zadania, które rozwiązują uczestnicy nawiązują do przeżyć autorów wspomnień.

Relacja z akcji happeningowej

z okazji 70 - tej rocznicy wybuchu II wojny światowej

1 września 2009 r. na wadowickim rynku (Plac Jana Pawła II) miała miejsce akcja happeningowa, upamiętniająca 70 rocznicę wybuchu II wojny światowej.

Na płycie rynku ustawiona została instalacja przestrzenna zawierająca fragmenty wypracowań uczniów wadowickiego liceum i gimnazjum, powstałe w październiku 1939 r., w ostatnich tygodniach funkcjonowania szkoły przed zamknięciem jej przez hitlerowskiego okupanta. Cytatom towarzyszyła wadowicka lista ofiar Września – na tablicy liczącej blisko 200 nazwisk poległych wojskowych i cywilów zostawiliśmy wolne miejsce, dając tym samym Wadowiczanom możliwość dopisania kolejnych, nie uwzględnionych na liście ofiar.

Konstrukcję umieszczoną w centralnym punkcie rynku dopełniała multimedialna prezentacja, przedstawiająca współczesne konflikty wojenne. Przypomnieliśmy o wojnie koreańskiej, wietnamskiej, iracko – irańskiej, czeczeńskiej, somalijskiej, interwencji radzieckiej w Afganistanie, konfliktach arabsko – izraelskich, wojnach w byłej Jugosławii oraz o krwawych konfliktach etnicznych w Afryce. Naszym zamiarem było przede wszystkim zwrócenie uwagi na fakt, że powojenny świat nie wyciągnął właściwych wniosków ze straszliwej wojny. Liczbę ofiar współczesnych konfliktów wojennych porównaliśmy do liczby mieszkańców wielkich polskich miast. Zabieg ten okazał się skuteczny – suche statystyki informujące o dziesiątkach czy setkach tysięcy zabitych nie przemawiają do ludzkiej świadomości tak jak przykładowa informacja o konflikcie koreańskim:

„W wojnie, według różnych źródeł, mogło zginąć nawet 2.500.000 osób – to tak jakby w trzy lata zniknęła bezpowrotnie z powierzchni ziemi ludność Górnośląskiego Okręgu Węglowego.”

Takie przedstawienie danych o liczbie zabitych oraz ciekawe pod względem graficznym ujęcie konfliktów sprawiło, że nie przechodzono obok prezentacji obojętnie.

Instalacji przestrzennej towarzyszyły dwa słupy ogłoszeniowe z reprintami plakatów i obwieszczeń z sierpnia i września 1939 r.

Chcąc wzbudzić jeszcze większe zainteresowanie naszą akcją wśród mieszkańców Wadowic, zaprezentowaliśmy archiwalne nagrania ze zbiorów Polskiego Radia. Z głośników, umieszczonych w budynku Urzędu Miasta, można było usłyszeć:

- komunikat specjalny nagrany 29 sierpnia 1939 r. przez Józefa Małgorzewskiego,

- pierwszy komunikat o rozpoczęciu działań wojennych przez Niemców (Zbigniew Świętochowski),

- orędzie prezydenta Ignacego Mościckiego (odczytane przez Jerzego Szmidta w czterdziestą rocznicę wybuchu II wojny światowej (01. 09. 1979 r.)),

- komunikat o nalocie bombowym (wrzesień 1939 r.),

- dźwięki nadlatujących samolotów, eksplozji bomb i dział przeciwlotniczych.

W czasie pierwszej prezentacji nagrań (o godz. 9.50) miało miejsce nieoczekiwane wydarzenie – gdy po komunikacie o nalocie z głośników słychać było huk spadających bomb nad rynkiem pojawiła się niespodziewanie cywilna awionetka! (Nie muszę chyba dodawać, że osoby zgromadzone wówczas na Placu Jana Pawła II były przekonane, że to zabieg przez nas zamierzony!) Wszystkie osoby uczestniczące w happeningu miały możliwość przekonać się „na własnej skórze” o grozie tamtych wydarzeń.

Pracownicy Muzeum Miejskiego rozdawali przechodniom reprinty karty mobilizacyjnej z 1939 r. a wolontariuszki z Liceum Ogólnokształcącego, spadkobierczynie autorów wojennych wspomnień, zbierali relacje o II wojnie światowej.

Całość działań rocznicowych dopełniły tablice ustawione w różnych częściach miasta oraz okolicznych miejscowości (Choczni, Andrychowa i Kleczy). Znalazły się na nich fragmenty wspomnień odnoszące się do miejsc, których opisy dotyczą.

Witkowski Marcin

Historia odnalezienia wspomnień

W trakcie porządkowania archiwum parafii Ofiarowania Najświętszej Marii Panny w Wadowicach, w kwietniu 2009 r., natrafiono na wspomnienia uczniów liceum, którzy opisali swoje przeżycia wojenne.

Odnalezione wspomnienia, to oprawiony introligatorsko zeszyt formatu A5 liczący 730 stron. Znajduje się w nim 125 wypracowań pisanych przez uczniów w październiku 1939 r., kiedy to na krótko wznowiono naukę przed zamknięciem szkoły przez Niemców (30 października 1939 r.) Część prac jest datowana i dzięki temu wiadomo, iż wspomnienia pisane były przez cały październik. Najwcześniej, bo już 5 października napisał swoją pracę Józef Warmuz, a najpóźniej Henryk Gajczak (22 października).

Spośród 125 uczniów, którzy opisują swoje przeżycia aż 89 opuściło swoje domy w pierwszych dniach września, uciekając przed frontem.

Najdalej dotarł Roman Zieliński – aż do Kowla (dzisiejsza Ukraina), a wielu skończyło swoją wędrówkę w okolicach Niepołomic oraz na linii Sanu, której przełamanie przez postępujące wojska niemieckie dla większości oznaczało kres podróży.

Wypracowania uczniów dotychczas nie były wykorzystywane jako źródło historyczne. O ich powstaniu pisze w swoich wspomnieniach, jako jedyny, Tadeusz Królikiewicz, który twierdzi, że wypracowania powstały z inicjatywy jego ojca – Jana Królikiewicza, ówczesnego dyrektora liceum.

“Pamiętam to wypracowanie. Ojciec zlecił napisanie tych wspomnień wszystkim uczniom gimnazjum i ówczesnego liceum. Później je oprawiono. Były dwie księgi. Jedna gimnazjalistów, grubsza, a druga licealistów. Wspomnienia starszych chłopców pisane były bardziej dojrzałym językiem, czasami z zacięciem literackim” – opowiada Tadeusz Królikiewicz.

Wspomnienia zostały ujęte w formie zadania domowego (pt.: „Moje przeżycia wojenne” oraz „Moje wspomnienia wojenne”) można więc przypuszczać, że w całe przedsięwzięcie zaangażowani byli nauczyciele języka polskiego. Zadania najprawdopodobniej nie miano oceniać, miało ono służyć wyłącznie dokumentacji wydarzeń i spisania losów wojennych uczniów. Może o tym świadczyć aż 15 niepodpisanych wypracowań. Nie można jednak wykluczyć ingerencji introligatora, który przycinając kartki do oprawy po prostu odciął część z podpisem autora.

“BLOGI’39. ŚLADAMI HISTORII ZE SZKOLNYCH ZESZYTÓW“

Źródłem inspiracji dla projektu są odnalezione pół roku temu w archiwach parafii pw. Ofiarowania NMP w Wadowicach rękopisy wspomnień wadowickich licealistów z września 1939 r., pt.: „Moje przeżycia wojenne”. Są to wypracowania uczniów napisane w październiku 1939 r., w trakcie dwóch tygodni funkcjonowania szkoły przed jej zamknięciem przez niemieckiego okupanta. Zbiór ten przetrwał do naszych czasów w formie introligatorsko oprawionego zeszytu formatu A5 liczącego 125 wypracowań na blisko 730 stronach.

Wypracowania stały się punktem wyjścia do następujących działań:

1. Wydanie wersji książkowej wspomnień w nakładzie 600 egz. Bezpłatne egzemplarze (180 szt.) trafią m.in. do bibliotek i szkół. Publikacja będzie opatrzona wstępem merytorycznym, opracowanym przez pracowników Instytutu Pamięci Narodowej w Krakowie, oraz ilustracjami i reprodukcjami.

2. Przygotowanie i przeprowadzenie konkursu plastycznego dla uczniów szkół podstawowych i gimnazjów na zobrazowanie (w dowolnej technice z wyjątkiem rzeźby) wspomnień swoich rówieśników sprzed 70–ciu lat. Najlepsze prace zostaną umieszczone w publikacji „Moje wspomnienia wojenne” jako ilustracja wypracowań.

3. Opracowanie i przeprowadzenie warsztatów tematycznych dla dzieci oraz młodzieży gimnazjalnej, przybliżających realia września’39 r.

Warsztaty dla dzieci ze szkół podstawowych – „Życie w okupowanych Wadowicach” mają przybliżyć tragedię ludności cywilnej podczas wojny: ucieczkę przed wrogiem i tułaczkę po bezdrożach Małopolski i Kresów Wschodnich, organizację szpitala polowego, tajne nauczanie oraz sztukę kamuflażu. Dla młodzieży z gimnazjum przewidziano logiczno – historyczną grę planszową pt.: „Wadowice’39 – Exodus”.

Akcja przeprowadzania i promowania warsztatów trwać będzie od 7 do 30 września 2009 r. Później wejdą na stałe do oferty edukacyjnej muzeum.

4. Opracowanie konspektu lekcji dla nauczycieli z wykorzystaniem wspomnień.

Konspekt przekażemy do szkół podczas narady dyrektorów szkół, organizowanej przez wadowicką delegaturę Kuratorium Oświaty a także będziemy go udostępniać poprzez stronę internetową.

5. Ustawienie tablic z fragmentami wspomnień oraz adresem strony internetowej w miejscach, które zostały opisane w wypracowaniach. Tablice, eksponowane przez 10 dni września 2009 r., staną w różnych punktach Wadowic, Andrychowa, Choczni, Kleczy, Barwałdu, Suchej Beskidzkiej i Spytkowic.

6. Akcja happeningowa na wadowickim rynku w dniu 1 września 2009 r.

Złożą się na nią:

- archiwalne nagrania Polskiego Radia z września 1939 r.

- wystawa reprintów plakatów i obwieszczeń z sierpnia 1939 r.

- prezentacja, na specjalnej konstrukcji, fragmentów wspomnień opisujących wojnę w Wadowicach,
- wadowicka lista ofiar września 1939 r. z możliwością dopisania kolejnych nazwisk,

- zbieranie wojennych wspomnień przez wolontariuszy,

- prezentacja multimedialna „Współczesne konflikty wojenne na świecie” (przyczyny, liczba ofiar),
- rozdawanie reprintów kart mobilizacyjnych.

Kolejne etapy projektu (grudzień 2009 r. – grudzień 2010 r.) obejmują:

- przeprowadzenie warsztatów tworzenia komiksu,

- przygotowanie i przeprowadzenie otwartego konkursu na komiks,

- przygotowanie internetowej mapy miejsc opisanych we wspomnieniach wraz z dotyczącymi ich fragmentami,

- rozbudowa strony internetowej, która w naszym zamierzeniu ma stać się forum wymiany informacji na temat wojennych i powojennych losów autorów wspomnień oraz miejscem spotkań ich wnuków i prawnuków,

- druk i przekazanie historyczno – logicznej gry planszowej „Wadowice’39 – Exodus” do szkół w powiecie wadowickim i suskim do wykorzystania na lekcjach historii.

Projekt jest formą uczczenia 70 – tej rocznicy wybuchu II wojny światowej a działania skierowane głównie do ludzi młodych mają na celu kształtowanie postaw patriotyzmu oraz przywiązania i tożsamości z regionem zamieszkania.

Projekt „Blogi’39. Śladami historii ze szkolnych zeszytów” został dofinansowany przez Małopolski Instytut Kultury w ramach projektu pt.: „Warto pamiętać”.